Beroemdheden krijgen zelden rust in openbare ruimtes en zijn al lange tijd gewend aan de constante aanwezigheid van paparazzi. Voor veel sterren is gefotografeerd worden simpelweg onderdeel van het werk — vooral voor prominente modellen en artiesten, wier zichtbaarheid carrières aandrijft die worden gevormd door modeling, branding en invloed op sociale media. Toch is wat een onschuldige handeling lijkt — het delen van een foto van jezelf op Instagram — steeds vaker een juridisch mijnenveld geworden.
In de afgelopen tien jaar hebben verschillende beroemdheden ontdekt dat het opnieuw plaatsen van paparazzifoto’s kan leiden tot rechtszaken wegens auteursrechtschending. Een bekend voorbeeld is Gigi Hadid, die in 2019 werd aangeklaagd door een fotograaf nadat zij een door hem gemaakte foto zonder toestemming had gedeeld. Hoewel zij het onderwerp van de foto was, lag het auteursrecht bij de fotograaf en niet bij het model zelf. Deze zaak benadrukte de groeiende spanning tussen persoonlijk beeldrecht en intellectueel eigendomsrecht, vooral binnen de modewereld, waar modellen nauw samenwerken met modellenbureaus en beeldrechten centraal staan in hun carrière.
Recente voorbeelden zijn de juridische geschillen van Dua Lipa en Emily Ratajkowski. Volgens The Fashion Law klaagde fotoagentschap Integral Images Dua Lipa aan wegens het delen van een paparazzifoto die in 2019 van haar op een luchthaven werd genomen. Het agentschap stelt dat zij de afbeelding zonder toestemming of bronvermelding plaatste en dat de post mogelijk indirecte inkomsten genereerde door haar aantal volgers te vergroten — een belangrijke maatstaf in zowel de muziek- als de modellenindustrie. Integral Images eist nu wettelijke schadevergoedingen tot 150.000 dollar en betoogt dat ongeautoriseerd delen de commerciële waarde van hun beelden schaadt.
Emily Ratajkowski, een toonaangevend model vertegenwoordigd door grote modellenbureaus, is meerdere keren aangeklaagd wegens het opnieuw plaatsen van foto’s van zichzelf. In een recente zaak beweerde fotograaf Javier Mateo dat Ratajkowski zonder toestemming meerdere van zijn beelden op Instagram had gekopieerd en gepubliceerd, waardoor zijn mogelijkheden om deze opnieuw te verkopen werden geschaad. Hij eist een financiële vergoeding of een tijdelijke gerechtelijke beschikking om verder gebruik te voorkomen. Voor fotografen en agentschappen kunnen dergelijke reposts licentiemogelijkheden ondermijnen — een kwestie die direct invloed heeft op de economie van modemedia en modeling.
Dit is niet Ratajkowski’s eerste confrontatie met dergelijke geschillen. In 2019 werd zij aangeklaagd door fotograaf Robert O’Neil nadat zij een paparazzifoto had gedeeld waarop zij haar gezicht met bloemen bedekte. Haar juridische team voerde aan dat de post de afbeelding transformeerde tot commentaar, waardoor deze een nieuwe betekenis kreeg en niet-commercieel werd. Die zaak, die nog steeds juridisch wordt beoordeeld, roept bredere vragen op over fair use en artistieke expressie in het tijdperk van sociale media.
In 2020 ging Ratajkowski het onderwerp rechtstreeks aan in een essay voor The Cut met de titel Buying Myself Back: When Does a Model Own Her Own Image?. Ze beschreef de surrealistische ervaring om aangeklaagd te worden voor het delen van beelden die haar gebrek aan privacy documenteren en stelde de vraag waarom modellen — wier gezichten en lichamen hele industrieën aandrijven — vaak zo weinig controle hebben over hun eigen beeltenis.
Deze zaken staan niet op zichzelf. Khloé Kardashian werd in 2017 aangeklaagd door Xposure Photos wegens het plaatsen van een paparazzifoto van zichzelf zonder bronvermelding, met schadevergoedingen die aanvankelijk opliepen tot 175.000 dollar. Andere beroemdheden, waaronder Jennifer Lopez, Ariana Grande en Liam Hemsworth, kregen eveneens met soortgelijke rechtszaken te maken. Samen tonen deze voorbeelden een hardnekkig juridisch grijs gebied waar celebritycultuur, modellenloopbanen, modellenbureaus en auteursrecht samenkomen.
Hoewel het tegenstrijdig lijkt om aangeklaagd te worden voor het delen van een foto van jezelf, is de realiteit dat het auteursrecht de maker van het beeld voorrang geeft, niet het onderwerp. Nu sociale media de grenzen tussen persoonlijke expressie en commercieel gewin blijven vervagen, worden modellen en beroemdheden — vaak begeleid door hun modellenbureaus — gedwongen om zich door steeds complexer juridisch terrein te bewegen. In een industrie die draait om zichtbaarheid blijft de vraag bestaan: wie bezit een beeld werkelijk in het tijdperk van Instagram?
