De oorlog in het Midden-Oosten heeft niet alleen invloed op geopolitiek en veiligheid, maar ook op een van de snelst groeiende segmenten van de mode-industrie. Geannuleerde vluchten, beperkte transportroutes en stijgende olieprijzen beginnen de werking van fast fashion te veranderen – een sector die afhankelijk is van snelheid, lage kosten en de voortdurende beweging van goederen.
Naast de verwoestende humanitaire gevolgen heeft het conflict tussen Iran en Israël ook een andere, minder zichtbare dimensie. Het begint de koers te veranderen van industrieën die tot voor kort bijna onaantastbaar leken. Een daarvan is mode – en dan specifiek het snelst bewegende en grootste segment ervan: fast fashion, dat fundamenteel afhankelijk is van een constante stroom van goederen, goedkope logistiek en nauwkeurig getimede leveringen.
Bovendien worden steden die lange tijd werden gezien als relatief beschermde knooppunten van de wereldhandel nu geconfronteerd met problemen. Dubai, waarvan de luchthaven tot de grootste en belangrijkste in de regio behoort, wordt nu een symbool van hoe snel een ogenschijnlijk ver weg gelegen conflict door de hele toeleveringsketen kan golven. Zodra het luchtverkeer stilvalt, stort niet alleen het toerisme of het zakenverkeer in. Ook de logistiek van goederen – die volgens een strakke planning in Europese winkels moeten aankomen – komt tot stilstand.
Geannuleerde vluchten vertragen fast fashion-leveringen
De meest zichtbare impact tot nu toe is te zien in het luchtvrachtverkeer. Geannuleerde vluchten boven het Midden-Oosten verstoren niet alleen de beweging van mensen, maar ook de verzending van fast fashion-goederen vanuit productielanden in Zuid-Azië naar Europa. Als gevolg daarvan blijven goederen liggen in productiecentra of op luchthavens, en komt het hele model – gebaseerd op snelheid en omloopsnelheid – plotseling in botsing met een realiteit waarop het niet volledig was voorbereid.
Hier wordt de kwetsbaarheid zichtbaar van een systeem dat lange tijd heeft vertrouwd op maximale efficiëntie en minimale reserves. Zodra één belangrijke route wordt verstoord, begint het hele mechanisme momentum te verliezen. En in het geval van fast fashion is dat geen detail. De snelheid van levering is een van de fundamenten van het hele bedrijfsmodel. Volgens gegevens van Reuters had Inditex – eigenaar van merken zoals Zara, Bershka, Massimo Dutti en Oysho – in 2023 een uitgebreid netwerk van leveranciers in Zuid-Azië: 150 in Bangladesh, 122 in India en 69 in Pakistan. Zodra de verbinding tussen deze productieregio en Europa wordt bemoeilijkt, is de impact niet marginaal, maar structureel.
Alternatieve routes bestaan, maar ze zijn niet goedkoop
Producenten proberen al alternatieve oplossingen te vinden, maar ook die zijn niet zonder complicaties. Een manager van een productiebedrijf in Bangladesh verklaarde in een interview met Reuters dat het bedrijf, na de beperkingen in Dubai, op zoek is naar andere manieren om goederen naar Europa te krijgen. Het probleem is dat alles duurder is geworden – niet alleen de vluchten zelf. Ook alternatieve logistieke routes vormen een uitdaging.
Sommige merken schakelen daarom over op zeevracht. Maar ook deze optie biedt geen echte verlichting. Integendeel. De situatie wordt verder gecompliceerd door de ligging van Iran nabij de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste maritieme routes ter wereld. Elke dreiging of beperking in dit gebied verhoogt onmiddellijk de transportkosten en maakt het hele proces – van verzending tot levering – duurder. Wat fast fashion lange tijd mogelijk maakte zonder zichtbare weerstand, was voorspelbaarheid. Productie ver van de eindmarkt was rendabel omdat transport relatief goedkoop, soepel en snel was. Zodra deze voorwaarden worden verstoord, wordt het hele model merkbaar duurder.
Stijgende olieprijzen zullen de hele sector beïnvloeden
Het tweede grote probleem is olie. De Straat van Hormuz is niet alleen cruciaal voor goederenvervoer, maar ook voor de wereldwijde olievoorziening. Een vijfde van de wereldvoorraad passeert via deze route, wat verklaart waarom spanningen in de regio snel tot prijsstijgingen leiden. Volgens de Italiaanse krant Sole 24 Ore bereikte de olieprijs dit jaar een hoogtepunt en steeg met 23,38 procent tot 119,50 dollar per vat.
Deze beweging betekent echter niet alleen hogere brandstofprijzen. In de mode-industrie heeft dit veel bredere gevolgen. Duurder transport betekent duurdere logistiek. Duurdere energie verhoogt de productiekosten. En duurdere olie verhoogt uiteindelijk de prijs van materialen die direct afhankelijk zijn van de petrochemische industrie.
Fast fashion is bijzonder kwetsbaar voor dit soort schokken. Het opereert met kleine marges, enorme volumes en materialen die goedkoop zijn juist omdat hun productie afhankelijk is van het bestaande model van geglobaliseerde productie.
De grootste druk moet misschien nog komen
Brian Baskin, die in het verleden ook in de olie-industrie heeft gewerkt, merkte in een interview met BoF op dat het directe probleem momenteel vooral ligt bij beperkte reisbewegingen naar de rijkste steden in het Midden-Oosten en een algemene afname van consumentenbestedingen. Maar wat er nog komt, kan nog ingrijpender zijn. Volgens hem zal de toeleveringsketen van de mode-industrie het zwaarst worden getroffen.
Het is juist deze toeleveringsketen die in de komende maanden onder de grootste druk kan komen te staan. Transportkosten zullen stijgen door beperkingen in havens en hogere olieprijzen. Daarnaast zullen synthetische vezels zoals nylon en polyester duurder worden. Dit zijn immers de materialen waarop fast fashion grotendeels is gebaseerd. Plotseling gaat het niet alleen meer om vertraagde pakketten of complexere logistiek. De fundamenten van goedkope en snelle mode, zoals we die de afgelopen jaren hebben gekend, beginnen te wankelen.
De crisis opent opnieuw de vraag hoe mode er in de toekomst uit moet zien
Interessant genoeg zijn het juist in deze situatie de oplossingen die al lang in de mode-industrie worden besproken – maar vaak slechts als verklaringen bleven bestaan – die nu opnieuw als de meest logische naar voren komen. Baskin noemt het gebruik van natuurlijke vezels, productie dichter bij de eindconsument en een grotere integratie van hernieuwbare energiebronnen als de meest verstandige weg vooruit.
Met andere woorden, het conflict legt opnieuw bloot hoe kwetsbaar een model is dat gebaseerd is op goedkope synthetische materialen, productie op afstand en logistiek die zonder enige verstoring moet functioneren. Fast fashion werd lange tijd gezien als een bijna onstuitbaar mechanisme. De huidige situatie laat echter zien dat zelfs dit systeem snel in onzekerheid kan raken.
De oorlog in het Midden-Oosten heeft de zwaktes van fast fashion niet gecreëerd, maar wel scherp zichtbaar gemaakt. Het heeft laten zien hoe afhankelijk deze sector is van goedkope energie, stabiele toeleveringsketens en een wereldwijd systeem dat vanzelfsprekend lijkt – totdat het begint uiteen te vallen.
